Views
จาก คลังปัญญาไทย, สารานุกรมฟรี
[แก้ไข] ฉันทลักษณ์
ฉันทลักษณ์ คือตําราที่ว่าด้วยวิธีร้อยกรองถ้อยคําหรือเรียบเรียงถ้อยคำให้เป็นระเบียบตามลักษณะบังคับและบัญญัติที่นักปราชญ์ได้วางเป็นแบบไว้ถ้อยคำที่ร้อยกรองขึ้นตามลักษณะบัญญัติแห่งฉันทลักษณ์ เรียกว่า คำประพันธ์ ซึ่งก็คือร้อยกรอง บทกลอน โคลง ร่าย ฉันท์ กาพย์ต่างๆ ก็มีลักษณะบังคับต่างกันไป ลักษณะบังคับนี้เองที่เรียกว่า ฉันทลักษณ์
คำประพันธ์ คือถ้อยคำที่ได้ร้อยกรองหรือเรียบเรียงขึ้น โดยมีข้อบังคับ จำกัดคำและวรรคตอนให้รับสัมผัสกันเพื่อความไพเราะตามกฎเกณฑ์ที่ได้วางไว้ใน ฉันทลักษณ์ คําประพันธ์จําแนกออกเป็น ๗ ชนิด คือ โคลง ร่าย ลิลิต กลอน กาพย์ ฉันท์ กล
คำประพันธ์ที่ดีประกอบด้วยลักษณะ ๓ ประการ คือ
๑. มีข้อความดี
๒. มีสัมผัสดี
๓. แต่งได้ถูกต้องตามลักษณะบังคับ
ตัวอย่างฉันทลักษณ์พิเศษ
พระราชนิพนธ์บทละครนอก มีคำประพันธ์ที่มีลักษณะเฉพาะ สำหรับการขับร้องเพลงรื้อร่าย และเพลงศัพทัย ซึ่งเป็นเพลงที่ขับร้องอย่างรวดเร็ว ปรากฏแทรกอยู่ในฉากที่ตัวละครมีอารมณ์โกรธอยู่หลายบทแสดงให้เห็นชัดเจนว่า ขณะที่ทรงพระราชนิพนธ์นั้น ทรงคำนึงถึงการบรรจุเพลง และการนำบทพระราชนิพนธ์ไปแสดงจริงด้วย ตัวอย่างฉันทลักษณ์พิเศษที่ยกมาแสดงนี้ ตัดตอนมาจากบทละครนอก เรื่อง ไชยเชษฐ และเรื่อง สังข์ทอง ตามลำดับ
รื้อ อีเอยอีเจ็ดคน ยังขึ้นเสียงเถียงลนทะเลาะได้
กล้าดีหนีไย อีใจฉกรรจ์
หัวมึงจะพับ ลงกับพระขรรค์
ว่าพลางทรงธรรม์ ไล่ฟันกัลยา
ศัพทัย อีเอยอีจันทา กล้าดีแล้วอย่าทำตาเหมียว
ฉวยได้ไม้เรียว ไล่เลี้ยวพัลวัน
ดูดู๋ด้า กลับมาเย้ยหยัน
โกรธเกรี้ยวเคี้ยวฟัน ตีรันร่ำไป
ลักษณะทางวรรณศิลป์ของบทละครนอก พระราชนิพนธ์ใน พระบาทสมเด็จพระพุทธเลิศหล้านภาลัย แบ่งได้เป็น 5 ประการ คือ
1. สำนวนกลอนพระราชนิพนธ์บทละครนอกมีความประณีตไม่ผิดจากบทละครพระราชนิพนธ์ ประเภทละครใน กล่าวคือ มีสัมผัสสระในแต่ละวรรคอย่างสม่ำเสมอ
2. การดัดแปลงวรรณคดีดั้งเดิมมาเป็นบทละครนอกพระราชนิพนธ์นั้น ทรงเลือกเฉพาะตอนที่มีเนื้อหาเหมาะแก่การแสดงเป็นหลัก เนื้อความตอนใดที่สำนวนกลอนไม่เป็นระบบระเบียบ หรือใช้ถ้อยคำที่หยาบคาย ก็ทรงเกลาแก้ ตัด ต่อ เติม เปลี่ยนแปลงเสียใหม่
3. ปรากฏบทลงสรงทรงเครื่องทั้งของตัวพระและตัวนาง มีทั้งที่เป็นบทลงสรงทรงเครื่อง ซึ่งพรรณนา อย่างละเอียด มุ่งแสดงฝีมือในเชิงวรรณศิลป์ที่เอื้อต่อการแสดงความสามารถในกระบวนร่ายรำ และทั้งที่เป็นบทลงสรงทรงเครื่องซึ่งมุ่งให้เกิดความสนุกสนาน เมื่อนำไปจัดแสดง
4. บทบริภาษที่ปรากฏอย่างสม่ำเสมอในบทละครนอกทุกเรื่องนั้น มีโวหารเฉียบคม และเหมาะสมกับ ฐานะตัวละครในท้องเรื่อง
5. ปรากฏฉันทลักษณ์พิเศษเฉพาะทำนองร้อง ซึ่งย้ำให้เห็นว่าเป็นบทละครที่มีจุดมุ่งหมายในการพระราชนิพนธ์ เพื่อให้นำไปจัดแสดงจริง
ขอขอบคุณข้อมูลจาก