ตำรับท้าวศรีจุฬาลักษณ์

 

จาก คลังปัญญาไทย, สารานุกรมฟรี

        วรรณคดีสำคัญในสมัยสุโขทัย “ตำรับท้าวศรีจุฬาลักษณ์ “ เป็นวรรณคดีฉบับสุดท้ายที่พูดถึงจริยธรรมในสมัยสุโขทัย ตำรับท้าวศรีจุฬาลักษณ์ถือเป็นหลักฐานที่แสดงให้เห็นว่า นางนพมาศ เป็นกวีหญิงคนแรกของไทย

[แก้ไข] ตำรับท้าวศรีจุฬาลักษณ์

        ตำรับท้าวศรีจุฬาลักษณ์ มีชื่ออีกอย่างหนึ่งคือ นางนพมาศ ผู้แต่งคือ นางนพมาศ มีรูปสมบัติและคุณสมบัติที่งดงาม เป็นธิดาของพระศรีมโหสถกับนางเรวดี บิดาเป็นพราหมณ์ปุโรหิตในรัชกาลพระร่วงเจ้า ซึ่งสันนิษฐานกันว่า เป็นพญาลิไท นางนพมาศได้รับการอบรมสั่งสอนจากบิดาทั้งทางจริยธรรมศึกษา พุทธธรรมศึกษา มีความรู้ทั้งภาษาไทยและภาษาสันสกฤต ศาสนาพุทธ ศาสนาพราหมณ์ การแต่งกลอน โหราศาสตร์ การขับร้องและการช่างสตรี นางนพมาศได้ถวายตัวรับราชการในพระร่วงเจ้ามีความดีความชอบเป็นพิเศษ เช่น ประดิษฐ์โคมลอยประทีป เป็นรูปดอกบัว ได้รับตำแหน่งเป็นสนมเอก มีบรรดาศักดิ์เป็นท้าวศรีจุฬาลักษณ์ นางนพมาศเขียนตำรับท้าวศรีจุฬาลักษณ์ขึ้น โดยมีจุดมุ่งหมายเพื่อแสดงถึงขนบธรรมเนียมประเพณีต่างๆ และจริยธรรมของผู้รับราชการฝ่ายใน เป็นหลักประพฤติปฏิบัติตนในการเข้ารับราชการของนางสนมกำนัลทั้งหลาย มีลักษณะการแต่งเป็นร้อยแก้ว มีกลอนดอกสร้อยแทรกอยู่ 5 บท แบ่งออกได้เป็น 5 ตอน คือ

1. กล่าวถึงชาติและภาษาต่างๆ

2. ยอพระเกียรติพระร่วง เล่าชีวิตของชาวสุโขทัยและสถานที่บางแห่ง

3. ประวัติของนางนพมาศ

4. คุณธรรมและการปฏิบัติหน้าที่ของนางสนม

5. พระราชพิธีต่าง ๆ เช่น พระราชพิธีวิสาขะและพระราชพิธีจรดพระนังคัล (เดือน6), พระราชพิธีอาษาฒมาส (เดือน8), พระราชพิธีอาสวยุช (เดือน11), พระราชพิธีจองเปรียงลอยพระประทีป (เดือน12)

ตำรับท้าวศรีจุฬาลักษณ์มีคุณค่าหลายประการคือ

1. คุณค่าทางวรรณคดี เป็นประโยชน์ในการสอบสวนราชประเพณี ขนบธรรมเนียมต่างๆ ในราชสำนัก ตลอดจนการปฏิบัติตนของหญิงชาววัง เมื่อพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว ทรงพระราชนิพนธ์หนังสือพระราชพิธีสิบสองเดือน ก็ทรงสอบค้นจากหนังสือเล่มนี้

2. คุณค่าทางวิชาการช่างสตรี เรื่องนี้เป็นหลักฐานแสดงว่าผู้หญิงไทยมีนิสัยชอบการประดิษฐ์มาตั้งแต่โบราณ ซึ่งการจัดขันหมากรับรองแขกเมืองได้อย่างประณีต เป็นแบบฉบับในการจัดขันหมากในพิธีแต่งงานมาจนทุกวันนี้ และถือว่า ตำรับ ท้าวศรีจุฬาลักษณ์เป็นตำราการช่างสตรีเล่มแรกของไทย

3. คุณค่าทางด้านอักษรศาสตร์ เรื่องนี้มีคุณค่าทางด้านอักษรศาสตร์น้อยมาก เพราะมีการดัดแปลงแต่งเติมภาษาและสำนวนผิดแผกแตกต่างไปจากเดิมมาก

        แต่นักวรรณคดีมีความเห็นตรงกันว่า ตำรับท้าวศรีจุฬาลักษณ์ เป็นหนังสือที่แต่งเติมหรือแต่งใหม่ในสมัยกรุงรัตนโกสินทร์โดยใช้เค้าโครงเรื่องเดิม ทั้งนี้เพราะมีเรื่องราวที่เกิดขึ้นในสมัยกรุงรัตนโกสินทร์ เช่น การกล่าวถึงชนชาติอเมริกัน การกล่าวถึงปืนใหญ่ซึ่งไม่มีในสมัยนั้น ถ้อยคำสำนวนเป็นถ้อยคำใหม่ มีคำกลอนซึ่งเกิดขึ้นหลังสมัยกรุงสุโขทัยอยู่ด้วย ซึ่งมีการสันนิษฐานว่าแต่งขึ้นใหม่ในมัยรัตนโกสินทร์ เพราะภาษาที่ใช้แตกต่างจากภาษาที่ใช้ในวรรณคดีที่แต่งในยุคเดียวกันคือ ศิลาจารึกหลักที่ 1 และ ไตรภูมิพระร่วง

---

ขอขอบคุณข้อมูลจาก

• วรรณคดีสมัยสุโขทัย ของ เอกรัตน์ อุดมพร  : หน้า 96: สำนักพิมพ์พัฒนาศึกษา
• ประวัติวรรณคดี 1 ( ท 031 ) ของ อ.เปลื้อง ณ นคร/อ.ปราณี บุญชุ่ม : หน้า 28 - 31 : สำนักพิมพ์อักษรเจริญทัศน์
• นวลพรรณดอทคอม
• สคูลดอทเน็ต
• ดวงเด่นดอทคอม