ภูเขาไฟ

 

จาก คลังปัญญาไทย, สารานุกรมฟรี

        เมื่อพูดถึงภูเขาไฟ คนทั่วไปมักนึกถึงภูเขาไฟชนิด Composite Cone Volcano หรือที่รู้จักกันในชื่อ Stratovolcano ซึ่งเป็นภูเขาไฟที่มีความสวยงามที่สุดในโลก ลักษณะของ Composite Cone จะใหญ่ มีความสมมาตร ทำให้ถ่ายภาพออกมาแล้วสวยงาม ส่วนใหญ่ภูเขาไฟชนิดนี้จะมีส่วนยอดปกคลุมด้วยหิมะ ที่ความสูงกว่า 2500 ม. ที่มีชื่อเสียงรู้จักกันดีได้แก่ภูเขาไฟฟูจิ (Mt Fuji) ในญี่ปุ่น ภูเขาไฟมายอน (Mt Mayon) ในประเทศฟิลิปปินส์ และภูเขาไฟเซนต์เฮเลนในประเทศสหรัฐฯ ภูเขาไฟชนิด Composite Cone นี้มักพบในเขต “Ring of Fire” ที่ล้อมรอบมหาสมุทรแปซิฟิก

สารบัญ 1 ภูเขาไฟ 2 การจำแนกภูเขาไฟตามรูปร่าง 2.1 กรวยภูเขาไฟสลับชั้น 2.2 ภูเขาไฟรูปโล่ 2.3 กรวยกรวดภูเขาไฟ 3 การเกิดภูเขาไฟ 4 ผลจากการเกิดภูเขาไฟระเบิด 4.1 ลำดับเหตุการณ์การเกิดแอ่งภูเขาไฟ 5 ประโยชน์และโทษของการเกิดภูเขาไฟ 5.1 ประโยชน์ของการเกิดภูเขาไฟ 5.2 โทษของการเกิดภูเขาไฟ 6 ภูเขาไฟในประเทศไทย

[แก้ไข] ภูเขาไฟ

        ภูเขาไฟโบรโมและเซมูรูบนเกาะชวาในอินโดนีเซียภูเขาไฟ เป็นธรณีสัณฐาน (โดยทั่วไป คือ ภูเขา) ที่หินหนืด (หินภายในโลกที่ถูกหลอมเหลวด้วยความดันและอุณหภูมิสูง) ปะทุผ่านขึ้นมายังพื้นผิวของดาวเคราะห์ แม้ว่าเราจะสามารถพบภูเขาไฟได้หลายแห่งบนดาวเคราะห์หินและดาวบริวารในระบบสุริยะ แต่บนโลก ภูเขาไฟมักเกิดขึ้นใกล้กับแนวรอยต่อระหว่างแผ่นเปลือกโลก อย่างไรก็ตาม ยังมีภูเขาไฟที่เป็นข้อยกเว้น เรียกว่า ภูเขาไฟจุดร้อน วิชาที่ศึกษาเกี่ยวกับภูเขาไฟ เรียกว่า วิทยาภูเขาไฟ (vulcanology หรือ volcanology)

[แก้ไข] การจำแนกภูเขาไฟตามรูปร่าง

        ปกติจะมีการจำแนกภูเขาไฟตามรูปร่าง ตามส่วนประกอบที่ทำให้เกิด และชนิดของการประทุ โดยสรุปแล้วเราจะจำแนกภูเขาไฟได้ 3 ลักษณะคือ

[แก้ไข] กรวยภูเขาไฟสลับชั้น

        กรวยภูเขาไฟสลับชั้น(Composit Cone Volcano) เป็นภูเขาไฟซึ่งเกิดจากการสลับหมุนเวียนของชั้นลาวา และเศษหิน ภูเขาไฟชนิดนี้อาจจะดันลาวาไหลออกมาเป็นเวลานาน และจะเปลี่ยนแปลงรูปแบบการประทุอย่างกระทันหัน ภูเขาไฟชนิดนี้ที่มีชื่อ เช่น ภูเขาไฟฟูจิ (ญี่ปุ่น), ภูเขาไฟมายอน (ฟิลิปปินส์) และ ภูเขาไฟเซนต์เฮเลน (สหรัฐฯ)

[แก้ไข] ภูเขาไฟรูปโล่

        ภูเขาไฟรูปโล่ (Shield Volcano) เป็นภูเขาไฟที่มีขนาดใหญ่ โดยพื้นฐานแล้วภูเขาไฟชนิดนี้เกิดจาก ลาวาชนิดบาซอลท์ที่ไหลด้วยความหนืดต่ำ ลาวาที่ไหลมาจากปล่องกลาง และไม่กองสูงชัน เหมือนภูเขาไฟชนิดกรวยสลับชั้น ภูเขาไฟชนิดนี้มักจะเป็นภูเขาไฟที่ใหญ่ เช่น ภูเขาไฟ Muana Loa (ฮาวาย)

[แก้ไข] กรวยกรวดภูเขาไฟ

        กรวยกรวดภูเขาไฟ (Cinder Cone) ภูเขาไฟชนิดนี้จะสูงชันมาก และเกิดจากลาวาที่พุ่งออกมาทับถมกัน ลาวาจะมีความหนืดสูง การไหลไม่ต่อเนื่อง และมีลักษณะเป็นลาวาลูกกลมๆ ที่พุ่งออกมาจากปล่องเดี่ยว และทับถมกันบริเวณรอบปล่อง ทำให้ภูเขาไฟชนิดนี้ไม่ค่อยก่อให้เกิดความสูญเสียชีวิต

[แก้ไข] การเกิดภูเขาไฟ

        เกิดจากหินหนืดที่อยู่ใต้เปลือกโลกถูกแรงดันอัดให้แทรกรอยแตกขึ้นสู่ผิวโลก โดยมีแรงปะทุหรือแรงระเบิดเกิดขึ้น สิ่งที่พุ่งออกมาจากภูเขาไฟเมื่อภูเขาไฟระเบิดก็คือ หินหนืด ไอน้ำ ฝุ่นละออง เศษหินและแก๊สต่างๆ โดยจะพุ่งออกมาจากปล่องภูเขาไฟ (หินหนืดถ้าถูกพุ่งออกมาจากบนพื้นผิวโลกเรียกว่า ลาวา แต่ถ้ายังอยู่ใต้ผิวโลกเรียกว่า แมกมา)

        บริเวณที่มีโอกาสเกิดภูเขาไฟ แนวรอยต่อระหว่างเพลตจะเป็นบริเวณที่มีโอกาสเกิดภูเขาไฟได้มากที่สุด โดยเฉพาะบริเวณที่มีการมุดตัวของแผ่นเปลือกโลก ใต้พื้นมหาสมุทรลงไปสู่บริเวณใต้เปลือกโลกที่เป็นส่วนของทวีป เพราะเปลือกโลกแผ่นเปลือกโลกที่มุดตัวลงไปจะถูกหลอมกลายเป็นหินหนืด จึงแทรกตัวขึ้นมาบริเวณผิวโลกได้ง่ายกว่าบริเวณอื่น บริเวณที่อยู่ห่างจากรอยต่อระหว่างเปลือกโลก ก็อาจเกิดภูเขาไฟได้เช่นกัน ซึ่งเกิดขึ้นโดยกระบวนการที่หินหนืดถูกดันขึ้นมาตามรอยแยกในชั้นหิน ตัวอย่างเช่น นักธรณีวิทยาพบว่า บริเวณจังหวัดลำปางและบุรีรัมย์ เคยมีบริเวณที่หินหนืดถูกดันแทรกขึ้นมาตามรอยแยกของชั้นหิน และมีบางแห่ง เกิดการปะทุแบบภูเขาไฟ แต่ไม่รุนแรงมากนัก

[แก้ไข] ผลจากการเกิดภูเขาไฟระเบิด

        1. หินหนืดหรือลาวาพุ่งขึ้นมาจากการระเบิดของภูเขาไฟ และไหลลงสู่บริเวณที่มีระดับต่ำกว่า สร้างความเสียหายให้แก่มนุษย์

        2. เกิดแผ่นดินไหว เนื่องจากการปรับตัวระหว่างหินหนืด กับชั้นหินบริเวณข้างเคียง

        3. เกิดแอ่งภูเขาไฟ

[แก้ไข] ลำดับเหตุการณ์การเกิดแอ่งภูเขาไฟ

        1. การระเบิดของภูเขาไฟ เริ่มต้นด้วยการเกิดเฟียรีคลาวด์ (Fiery clouds) และก้อนเมฆที่ประกอบด้วยฝุ่นภูเขาไฟ (dust clouds)

        2. เมื่อการระเบิดดำเนินต่อไป บริเวณที่อยู่ใกล้กับปล่องภูเขาไฟจะแตก และพ่นขึ้นไปในอากาศ พร้อมกับมีลาวาไหลออกมา

        3. บริเวณยอดของภูเขาไฟจะยุบตัวลงมาแทนที่หินหนืดที่ไหลออกไป การเคลื่อนที่ออกมาสู่ผิวโลกของหินหนืดในระยะหลัง จะทำให้เกิดเนินภูเขาไฟในแอ่งภูเขาไฟ

[แก้ไข] ประโยชน์และโทษของการเกิดภูเขาไฟ

[แก้ไข] ประโยชน์ของการเกิดภูเขาไฟ

        1.แผ่นดินขยายกว้างขึ้นหรือสูงขึ้น

        2.เกิดเกาะใหม่ภายหลังที่เกิดการปะทุใต้ทะเล

        3.ดินที่เกิดจากภูเขาไฟระเบิดจะอุดมสมบูรณ์ด้วยแร่ธาตุต่างๆ

        4.เป็นแหล่งเกิดน้ำพุร้อน

[แก้ไข] โทษของการเกิดภูเขาไฟ

        1.เมื่อภูเขาไฟระเบิดจะมีเขม่าควันและก๊าซบางชนิดซึ่งอาจเป็นอันตรายต่อสิ่งมีชีวิตได้

        2.การปะทุของภูเขาไฟอาจทำให้เกิดแผ่นดินไหวขึ้นได้

        3.ชีวิตและทรัพย์สินที่อยู่ใกล้เคียงเป็นอันตราย

        4.สภาพภูมิอากาศเกิดการเปลี่ยนอย่างเห็นได้ชัด

[แก้ไข] ภูเขาไฟในประเทศไทย

        ประเทศไทยจัดว่ามีภูเขาไฟที่ดับสนิทแล้วทั้งหมด แต่ก็อาจเกิดแผ่นดินไหวขึ้นได้ แต่จะไม่รุนแรง มากเท่าใดนัก ภูเขาไฟที่ดับสนิทแล้วในประเทศไทยมีดังนี้

• ภูเขาไฟหินพนมรุ้ง
• ภูเขาไฟหินหลุบ
• ภูเขาไฟอังคาร
• ภูเขาไฟดอยผาคอกจำปาแดด
• ภูเขาไฟดอยหินคอกผาฟู
• ภูเขาไฟกระโดง
• ภูเขาไฟไบรบัด
• ภูเขาไฟคอก

ขอขอบคุณภาพประกอบจาก

- วิกิพีเดีย

- Volcano Talk

ภาพประกอบทางอินเทอร์เน็ต