Views
จาก คลังปัญญาไทย, สารานุกรมฟรี
[แก้ไข] อุปมา
[อุปะ, อุบปะ] น. สิ่งหรือข้อความที่ยกมาเปรียบ, มักใช้เข้าคู่กับ อุปไมย ในประโยคเช่น เรื่องนี้มีอุปมาฉันใด อุปไมยก็ฉันนั้น. ก. เปรียบเทียบ. (ป., ส.). อุปมา แปลว่า ข้อเปรียบเทียบ ใช้คู่กับ อุปไมย ซึ่งแปลว่า ข้อความที่ต้องมีข้อเปรียบเทียบ สองศัพท์นี้ใช้คู่กันเสมอ
อุปมาโวหาร ในที่นี้ หมายความว่า สำนวนเปรียบเทียบนั่นเอง ตัวอย่าง
- สีผมดำเหมือนนิล ตัวดำเหมือนกา ดวงหน้างามเหมือนดวงจันทร์เพ็ญ หน้าน่ากลัวเหมือนหน้าผี
- อาการของสิ่งต่าง ๆ เช่น เขารบว่องไว ดังจักรพัน องอาจ ดังราชสีห์ ดินพอกหางหมู
- ความรู้สึก เจ็บใจ เช่น เจ็บใจ เหมือนเอกหอกมาแทงหัวใจ แสดงความรักลูกรักเมียเหมือนดวงตาแก้วใจ
- ความน่าอายพูดไม่ได้ ก็ใช้ข้อความอื่น ๆ มาเปรียบให้ผู้ฟังนึกเอาเอง เช่น ....เพลินชมภิรมย์นภางค์ จนพาน้องนางหลงไป ผ่านเมฆรำไรมาพบบึงใหญ่อโนดาตงาม ไทรย้อยห้อยกิ่งทิ้งก้านลงน้ำสีครามบัวน้อยอร่ามงามน่าภิรมย์ เสียดายไม่ทันเด็ดบัวสวรรค์ชม คืนนั้นสวรรค์ล่ม เสียงฟ้าเสียงลม ฝนพร่างพรม พี่หนาวจนสั่น กลับกลายเป็นฝันไปไร้คู่กอดนอน....หรือ ....ฉันอยากจะจองแต่กลัวห้องหัวใจ จะสกปรกรกเกินไปแถมด้วยหยากไย่คราบฝุ่น ขอมองให้ลึกตรวจดูตึกหัวใจคุณ หากติดรอยหยากไย่คราบฝุ่น หัวใจคุณรกรุงรัง....
- การติชม เช่น แสดงถึงความเอื้อเฟื้อเผื่อแผ่ของพระเวสสันดร โดยชักเอาแม่น้ำทั้งห้า เข้ามาเปรียบเทียบ
ประโยชน์ของสาธกโวหารและอุปมาโวหาร มีอย่างเดียวกัน คือส่งเสริมให้เข้าใจแจ่มแจ้งยิ่งขึ้น
สาธก ภาษาไทย แปลว่า ยกตัวอย่าง บาลี แปลว่า ผู้ทำให้สำเร็จ เช่น สาธกนิทาน หมายความว่าโวหารที่ยกตัวอย่างหรือนิทานที่ยกมาเป็นตัวอย่างหรือเรื่องราวประกอบเนื้อเรื่อง เพื่อให้ผู้อ่านเข้าใจเนื้อเรื่องได้ดียิ่งขึ้น ตัวอย่างสาธกโวหาร
         ...ขอสาธก ยกนิทาน อดีตกาล นานเหลือใจ เรื่องพระจันทโครพ เมื่อเปิดผอบด้วยสงสัย นอกคำครูเปิดดูข้างใน พบทรามวัย มิ่งโมราห์....เขาว่าฝนตกอย่าเพิ่งดูดาว ใครมีเมียสาว ๆ อย่าเพิ่งไว้ใจ....ผมรักเดียวใจเดียวไม่เกี่ยวข้องใคร แต่ขอเตือนใจเอาไว้หน่อยเอย.
ขอขอบคุณข้อมูลจาก
- พจนานุกรม ฉบับราชบัณฑิตยสถาน พ.ศ. ๒๕๔๒
- เว็บสอบบรรจุครู